برخی گمان کرده اند توکل به معنای ترک عمل و واگذاری همه چیز به خداست ، و این خیالِ خود را دست آویزی برای تنبلی و کم کاری خویش قرار داده اند ، در حالی که کار و تلاش از بزرگترین عبادتهاست ، چه تلاش برای بهره مندی از رزق مادی و دنیایی :
« او کسی است که زمین را برای شما رام کرد، بر پشت آن راه بروید و از روزی خداوند بخورید » (ملک/15)
و چه تلاش برای عبادت و درجات اُخروی :
« ای کسانی که ایمان آورده اید ! رکوع کنید ، و سجود به جا بیاورید ، و پروردگارتان را عبادت کنید ، و کار نیک انجام دهید ، ... ، و در راه خدا آنگونه که سزاوار است جهاد کنید ... » (حج/77و78)
توکل مربوط به نتیجه عمل است نه خود عمل . یعنی انسان وقتی به وظیفه اش در امور دنیایی یا آخرتی عمل کرد نتیجه آن را به خدا بسپارد و در حاصل شدن بهترین نتیجه بر خدا توکل کند که اگر این کار را بکند خدا نیز بهترین ها را برایش تقدیر خواهد فرمود .
« و هر کس بر خدا توکل کند، خدا امر او را کفایت می کند ...» (طلاق /3)
دلیل لزوم توکل هم ، آن است که انسان وقتی به خدا ایمان آورد، می فهمد که تدبیر تمام امور جهان به دست خداست و در عالم هیچ حادثه ای واقع نمی شود مگر به اذن الهی .
« هیچ مصیبتی در زمین و نه در وجود شما روی نمی دهد مگر این که همه آنها قبل از آن که زمین را بیافرینیم در لوح محفوظ ثبت است و این امر برای خدا آسان است » (حدید/22)
با چنین ایمانی روشن است که بهترین راه برای رسیدن به اهداف عالی، واگذار کردن آنها به خداست .
بنابر این توکل لازمه ایمان به خدای دانا و تواناست .
« ... و بر خدا توکل کنید ، اگر ایمان دارید » (مائده/23)
« استاد جمالی»
